Si mund të mbrohen fëmijët dhe adoleshentët nga rreziqet e platformave sociale dhe algoritmeve manipuluese, pa e shndërruar internetin në një regjim skedimi biometrik dhe pa asgjësuar hapësirën e privatësisë e të autonomisë së të miturit? Kësaj pyetjeje themelore i ka dhënë përgjigje Presidenti i Autoritetit Italian për Mbrojtjen e të Dhënave Personale (Garante Privacy), Prof. Pasquale Stanzione, gjatë seancës dëgjimore të datës 28 tetor 2026 (Docweb 10312988) pranë Komisionit XIV të Dhomës së Deputetëve mbi propozimin e rregullores së re evropiane EU Kids Act.

Për ekosistemin digjital shqiptar — nga zhvilluesit e aplikacioneve, shkollat private, platformat e tregtisë elektronike e deri te prindërit dhe edukatorët — ky qëndrim institucional përbën një udhërrëfyes të drejtpërdrejtë për zbatimin korrekt të Ligjit Nr. 124/2024 “Për mbrojtjen e të dhënave personale”, i cili ka përafruar plotësisht standardet e Bashkimit Evropian.

1. Çfarë Parashikon “EU Kids Act” dhe Krahasimi me Nenin 8, Pika 6 të Ligjit Nr. 124/2024 në Shqipëri

Nisma evropiane EU Kids Act synon të kapërcejë fragmentimin ligjor midis shteteve të ndryshme përmes një modeli të unifikuar të aksesit gradual në rrjet, të bazuar në pragje moshe dhe shkallë rreziku:

• Nën moshën 13 vjeç: Ndalim i hapjes së pavarur të llogarive në rrjetet sociale, duke lejuar vetëm akses të mbikëqyrur nga prindërit në përmbajtje edukative ose video të dedikuara për fëmijë.
• Mosha 13–14 vjeç: Krijimi i “mini-llogarive” të mbrojtura me mbikëqyrje prindërore, kufizime kohore ditore (p.sh. deri në një orë në ditë) dhe bllokim automatik të kontakteve nga persona të panjohur.
• Nga mosha 15 vjeç: Ushtrim i plotë i autonomisë digjitale për hapjen e profilit, por me garanci të përforcuara kundër profilizimit reklamues.

Në Republikën e Shqipërisë, ligjvënësi ka zgjedhur standardin më të lartë mbrojtës të parashikuar nga modeli evropian. Sipas Nenit 8, pika 6 të Ligjit Nr. 124/2024 (që korrespondon me Nenin 8 të GDPR):

«Përpunimi i të dhënave personale të të miturit mbi bazën e dhënies së pëlqimit, në kuadër të ofrimit në internet të mallrave ose të shërbimeve të drejtpërdrejta ndaj tij, është i ligjshëm vetëm nëse i mituri është të paktën 16 vjeç. Kur i mituri është nën moshën 16 vjeç, përpunimi është i ligjshëm vetëm kur pëlqimi jepet ose autorizohet nga prindi ose kujdestari i tij ligjor dhe për aq sa jepet ose autorizohet prej tij.»

Kjo do të thotë se në Shqipëri çdo platformë online, aplikacion celular, lojë elektronike apo shërbim digjital që mbledh të dhënat e adoleshentëve nën 16 vjeç mbi bazën e pëlqimit pa verifikuar autorizimin e prindit ose kujdestarit ligjor, vepron në shkelje të drejtpërdrejtë të Nenit 8, pika 6 të Ligjit Nr. 124/2024.

2. Verifikimi i Moshës (Age Assurance) dhe Parimi i Minimizimit të të Dhënave (Neni 6 i Ligjit 124/2024)

Një nga pikat më delikate të ngritura në dokumentin Docweb 10312988 është paradoksi i verifikimit të moshës: si të sigurohemi që një përdorues ka moshën e lejuar pa i detyruar të gjithë qytetarët të ngarkojnë letërnjoftimin apo pasaportën në serverët e kompanive private?

Presidenti Stanzione theksoi qartë se sistemet e verifikimit të moshës (age assurance) duhet t’i nënshtrohen rreptësisht parimit të minimizimit të të dhënave — i sanksionuar në Nenin 6, pika 1, shkronja “c” të Ligjit Nr. 124/2024 (Neni 5, par. 1, shkronja “c” e GDPR):

1. Ndalimi i arkivimit të dokumenteve të identitetit: Platformat sociale dhe faqet e internetit nuk duhet të ruajnë kopje të kartave të identitetit apo skanime biometrike të fytyrës së të miturve.
2. Verifikimi përmes dëshmive kriptografike: Zgjidhja teknike e duhur bazohet në certifikimin e moshës nga një palë e tretë e besuar ose portofol digjital shtetëror, i cili i transmeton platformës vetëm një konfirmim teknik (“po/jo mbi moshën e kërkuar”), pa zbuluar emrin, mbiemrin apo gjeneralitetet e përdoruesit.
3. Mbrojtja që në projektim (Neni 23 i Ligjit 124/2024): Sipas Nenit 23 të Ligjit Nr. 124/2024 (Neni 25 i GDPR), çdo kontrollues ka detyrimin të integrojë masat mbrojtëse që në fazën e projektimit të sistemit dhe të garantojë që në paracaktim (by default) të përpunohen vetëm të dhënat strikt të domosdoshme.

3. Kontrolli Prindëror: Mbikëqyrje Edukative, Jo Hiper-Përgjim

Autoriteti italian tërhoqi vëmendjen mbi një aspekt që shpesh neglizhohet: mjetet e kontrollit prindëror (parental control) duhet të respektojnë dinjitetin, privatësinë dhe autonominë progresive të të miturit.

Ndërsa për fëmijët e vegjël mbikëqyrja prindërore është thelbësore për t’i mbrojtur nga abuzimet, tek adoleshentët që po formojnë personalitetin e tyre, aplikacionet e kontrollit nuk duhet të kthehen në mjete spiunimi total që lexojnë çdo bisedë intime apo gjurmojnë çdo lëvizje pa dallim. Kufizimet duhet të jenë proporcionale me moshën dhe zhvillimin e fëmijës, duke e shoqëruar atë drejt pjekurisë digjitale.

4. Dizajni që Krijon Varësi dhe Alarmi mbi “Chatbot-ët Empatikë” (Neni 20 i Ligjit 124/2024)

Në Docweb 10312988, Garante Privacy mbështet fuqimisht masat e EU Kids Act kundër dy fenomeneve teknologjike me rrezikshmëri të lartë psikologjike:

• Arkitektura manipuluese (Addictive Design): Ndalimi i funksioneve të projektuara posaçërisht për të krijuar varësi biokimike dhe psikologjike te të rinjtë, si rrëshqitja e pafundme e ekranit (infinite scrolling), luajtja automatike e videove (autoplay), shpërblimet e ndryshueshme algoritmike dhe njoftimet ndërhyrëse. Po ashtu, sipas Nenit 20 të Ligjit Nr. 124/2024 (Neni 22 i GDPR), profilizimi i automatizuar që prodhon efekte të rëndësishme mbi të miturit i nënshtrohet ndalimeve dhe garancive strikte.
• Rreziku i Chatbot-ëve që simulojnë marrëdhënie njerëzore: Për herë të parë në një seancë parlamentare mbi EU Kids Act, theksi vihet me forcë mbi chatbot-ët e inteligjencës artificiale të aftë të simulojnë empati, miqësi ose lidhje emocionale (i ashtuquajturi “cikli i empatisë së pafundme”). Tek adoleshentët vulnerabël, bisedat e vazhdueshme me agjentë artificialë që shtiren si shokë apo këshilltarë emocionalë rrezikojnë të shkaktojnë izolim të rëndë social, shkëputje nga realiteti dhe varësi emocionale.

5. Detyrimet Ligjore dhe Sanksionet sipas Ligjit Nr. 124/2024

Subjektet që ofrojnë shërbime të shoqërisë së informacionit në Shqipëri — përfshirë portalet, platformat e edukimit online, aplikacionet financiare për të rinj (FinTech) dhe kompanitë e telekomunikacionit — duhet të mbajnë parasysh kuadrin sanksionues të Ligjit Nr. 124/2024:

• Shkelja e kritereve të pëlqimit të të miturit (Neni 8, pika 6) dhe e mbrojtjes që në projektim (Neni 23): Sipas Nenit 94, pika 1 të Ligjit Nr. 124/2024, ndëshkohet me gjobë administrative deri në 1 miliard lekë ose deri në 2% të xhiros vjetore globale të vitit paraardhës financiar (cilado qoftë më e lartë).
• Shkelja e parimeve bazë të përpunimit (Neni 6), kushteve të pëlqimit (Neni 8) dhe të drejtave të subjektit (Nenet 12–20): Sipas Nenit 94, pika 2 të Ligjit Nr. 124/2024, sanksionohet deri në 2 miliardë lekë ose deri në 4% të xhiros vjetore globale.
• Vlerësimi i Ndikimit (DPIA – Neni 31): Përpunimi në shkallë të gjerë i të dhënave të të miturve dhe përdorimi i teknologjive të reja profilizuese kërkojnë analizë të thelluar rreziku. Kujtojmë se, sipas Nenit 101, pika 2 të Ligjit Nr. 124/2024, detyrimi formal për DPIA (Neni 31) dhe caktimin e DPO-së (Neni 33) hyn plotësisht në fuqi pas periudhës kalimtare 2-vjeçare (viti 2027), por zbatimi i masave parandaluese të Nenit 23 (Privacy by Design) dhe Nenit 28 (Siguria e Përpunimit) është i detyrueshëm menjëherë. Çdo akt administrativ i Komisionerit mbetet i ankimueshëm në gjykatën administrative kompetente sipas Nenit 95.

Studio EON ofron konsulencë të specializuar ligjore dhe kibernetike për përshtatjen e platformave digjitale, institucioneve arsimore dhe korporatave me kërkesat e Ligjit Nr. 124/2024, GDPR, DSA dhe AI Act. Për lexuesit në gjuhën italiane, analiza e plotë është e disponueshme edhe në versionin tonë italisht.